Class 10 Life science Textbook Solution Chapter 2 BSE Odisha
All Questions and Answers
1. ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ଵାସତନ୍ତ୍ରର ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ।
2. ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସ୍ଥିତିରେ ଶ୍ଵସନ ବେଳେ ଗ୍ଲୁକୋଜ ଅଣୁ କିପରି ଭାଙ୍ଗେ ରେଖାଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ।
3. ସଂବାତନ ଓ ଗ୍ୟାସ ପରିବହନ କିପରି ହୁଏ ଲେଖ।
4. ବାୟୁ ଅପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନ ଓ ବାୟୁ ଉପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
5. କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନ କ’ଣ ? ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ ଓ ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଲେଖ
6. କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନ ଆଧାର ବିଷୟରେ ଲେଖ ।
7. ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ସଂସ୍ଥାର ବିବରଣୀ ଦିଅ ।
8. ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
9. ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
10. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
11. ବାକ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିତ ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦ / ଶବ୍ଦପୁଞ୍ଜକୁ ବଦଳାଇ ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ ଲେଖ ।
12. ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦେଖ୍ ତୃତୀୟ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଣ ହେବ ଲେଖ ।
1. ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ଵାସତନ୍ତ୍ରର ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ।
Answer: Image added soon
2. ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସ୍ଥିତିରେ ଶ୍ଵସନ ବେଳେ ଗ୍ଲୁକୋଜ ଅଣୁ କିପରି ଭାଙ୍ଗେ ରେଖାଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ।
Answer: Image added soon
3. ସଂବାତନ ଓ ଗ୍ୟାସ ପରିବହନ କିପରି ହୁଏ ଲେଖ।
Answer: ସଂବାତନ (Ventilation):
- ସଂବାତନ ହେଉଛି ବାୟୁ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା (ପ୍ରଶ୍ଵାସ) ଓ ବାହାରିଯିବା (ନିଃଶ୍ଵାସ) ପ୍ରକ୍ରିୟା।
- ପ୍ରଶ୍ଵାସ ସମୟରେ ମଧ୍ଯଚ୍ଛଦା (diaphragm) ଓ ଅନ୍ତଃପଞ୍ଜରା ମାଂସପେଶୀ ସଂକୋଚିତ ହୋଇ ବକ୍ଷଗଦ୍ଵରର ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଫଳରେ ବାୟୁ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
- ନିଃଶ୍ଵାସ ସମୟରେ ଏହି ମାଂସପେଶୀ ଶିଥିଳ ହୋଇ ବକ୍ଷଗଦ୍ଵର ଆୟତନ କମିଯାଏ, ତେଣୁ ବାୟୁ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ଠାରୁ ବାହାରୁଯାଏ
ଗ୍ୟାସ ପରିବହନ (Gas Transport):
ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଏକ ଜାଗାରୁ ଅନ୍ୟ ଜାଗାକୁ ରକ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବହନ ହେବାକୁ ଗ୍ୟାସ ପରିବହନ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରକ୍ରିୟା:
- ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ର ଆଲ୍ଭିଓଲି ମାଧ୍ୟମରେ ଅମ୍ଳଜାନ ରକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
- ଏହି ଅମ୍ଳଜାନ ଲୋହିତ କଣିକା (RBC) ର ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ଅକ୍ସିହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ତିଆରି କରେ।
- ରକ୍ତ ଏହି ଅମ୍ଳଜାନକୁ ଶରୀରର ସମସ୍ତ କୋଷକୁ ପହଞ୍ଚାଏ।
- କୋଷ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ଯାହା ରକ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ କୁ ଯାଇ ନିଃଶ୍ଵାସ ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରିଯାଏ।
4. ବାୟୁ ଅପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନ ଓ ବାୟୁ ଉପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ।
ବାୟୁ ଉପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନ (Aerobic Respiration)
i) ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ।
ii)ଏଥରୁ ଅଧକ ଶକ୍ତି (38ଟି ATP ଅଣୁ)ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
iii) ଏଥିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଜଳ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।
iv) ଏଥିରେ ଗ୍ଲକୋଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାରଣ ହୁଏ ।
ବାୟୁ ଅପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନ (Anaerobic Respiration)
i) ଅମ୍ଳଜାନ ଅନାବଶ୍ୟକ ।
ii) ଏଥରୁ କମ୍ ଶକ୍ତି (2ଟି ATP ଅଣୁ)ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
iii) ଏଥିରେ ଇଥାନଲ୍,ସୁରସାର ବା ଲାକଟିକ୍ ଅମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
iv) ଏଥିରେ ଗୁକୋଜର ଅସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାରଣ ହୁଏ ।
5. କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନ କଂଣ? ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ ଓ ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଲେଖ
Answer: କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନ ହେଉଛି ଏକ ବାୟୋକେମିକାଲ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାରେ ଖାଦ୍ୟ ଅଣୁ (ଯଥା ଗ୍ଲୁକୋଜ) କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଜାରିତ ହୋଇ ଶକ୍ତି (ATP) ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଇଟୋକଣ୍ଡିଆ ଓ କୋଷଜୀବକ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥାଏ।
1. ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ (Glycolysis):
- ଏହା କୋଷର କୋଷଜୀବକ ମଧ୍ଯରେ ଘଟିଥାଏ।
- ଗ୍ଲୁକୋଜ ଅଣୁ ଏଠି ଦୁଇଟି ପାଇରୁଭିକ୍ ଅମ୍ଳ ଅଣୁରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ।
- ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କିଛି ATP ଓ NADH ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ।
- ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ ଅମ୍ଳଜାନ ଥିଲେ ବା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଘଟିପାରେ।
ସାଧାରଣ ସମୀକରଣ:
Glucose (C₆H₁₂O₆))→2Pyruvic acid+2 ATP+2 NADH
2. ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳ ଚକ୍ର (Citric Acid Cycle / Krebs Cycle)
- ଏହା ମାଇଟୋକଣ୍ଡିଆର ମାଟ୍ରିକ୍ସ ଭିତରେ ଘଟିଥାଏ।
- ପାଇରୁଭିକ୍ ଅମ୍ଳ ଏଠି ଅନେକ ଜୈବିକ ଅମ୍ଳ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ହୁଏ।
- ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ CO₂, NADH, FADH₂ ଓ କିଛି ATP ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ।
- ଏହା ବାୟୁ ଉପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ।
ସାଧାରଣ ସମୀକରଣ:
Pyruvic acid→CO2+NADH+FADH2+ATP
6. କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନ ଆଧାର ବିଷୟରେ ଲେଖ ।
Answer: କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନ ଏକ ଜୀବରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ଜୀବକୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଅଣୁ (ଯଥା ଗ୍ଲୁକୋଜ) ଜାରିତ ହୋଇ ATP ନାମକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କେତେକ ମୂଳ ଉପାଦାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଯାହାକୁ “କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନ ଆଧାର” କୁହାଯାଏ।
ମୁଖ୍ୟ ଆଧାରଗୁଡିକ:
i) ଗ୍ଲୁକୋଜ (Glucose): ଏହା ଶ୍ଵସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମୂଳ ଇନ୍ଧନ ଅଟେ, ଯାହାରୁ ଶକ୍ତି ମିଳେ।
ii)ଅମ୍ଳଜାନ (Oxygen): ବାୟୁ ଉପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନ ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହୀତା ଭାବେ କାମ କରି ଜଳ ଉତ୍ପାଦନ କରେ।
iii)ଏନ୍ଜାଇମ୍ (Enzymes): ଶ୍ଵସନର ତିନୋଟି ଚରଣ (ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍, କ୍ରେବସ୍ ଚକ୍ର, ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ) ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଆବଶ୍ୟକ।
iv) ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ (Mitochondria): ଏହାକୁ “ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ର” କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି କ୍ରେବସ୍ ଚକ୍ର ଓ ETS ଘଟେ।
v) ADP ଓ Pi (Inorganic Phosphate): ଏହି ଦୁଇ ଅଣୁ ଯୁଗଳ ହୋଇ ATP ତିଆରି କରେ।
7. ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ସଂସ୍ଥାର ବିବରଣୀ ଦିଅ ।
Answer: ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ସଂସ୍ଥା ହେଉଛି କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନର ଶେଷ ଚରଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଧିକ ପରିମାଣର ATP ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ। ଏହା ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ଅଙ୍ଗିକାର ଅନ୍ତଃଝିଲ୍ଲୀରେ ଘଟେ।
ପ୍ରକ୍ରିୟା:
1. NADH ଓ FADH₂ ଯାହା ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ ଓ କ୍ରେବସ୍ ଚକ୍ରରୁ ମିଳେ, ଏହି ETS କୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଦେଇଥାଏ।
2.ଏହି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକ୍ରମିକ ଭାବରେ ଅନେକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ବାହକ ପ୍ରୋଟିନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରେ।
3.ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗତି ସମୟରେ ପ୍ରୋଟନ୍ (H⁺) ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ମାଟ୍ରିକ୍ସରୁ ଅନ୍ତଃ-ଝିଲ୍ଲୀ ମଧ୍ୟସ୍ଥଳକୁ ପମ୍ପ କରାଯାଏ।
4.ଏହା ଫଳରେ ଝିଲ୍ଲୀ ଉପରେ ପ୍ରୋଟନ୍ ଘନତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଯାହା ଏକ ପ୍ରୋଟନ୍ ଗ୍ରାଡିଏଣ୍ଟ (proton gradient) ସୃଷ୍ଟି କରେ।
5.ATP ସିନ୍ଥେଜ୍ (ATP synthase) ନାମକ ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଏହି ପ୍ରୋଟନ୍ ଗ୍ରାଡିଏଣ୍ଟକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ATP ତିଆରି କରେ।
6.ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଶେଷରେ ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ଜଳ (H₂O) ତିଆରି କରେ।
Note :
- ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରତି ଗ୍ଲୁକୋଜ ଅଣୁରୁ 34 ATP ଅଣୁ ମିଳିପାରେ
- ETS ହେଉଛି ଶରୀରରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର।
- ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାୟୁ ଉପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନର ଅନ୍ତିମ ଚରଣ ଅଟୁଟ ଭାବେ।
8. ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(କ) ବେଙ୍ଗ କିପରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି ?
Answer: ବେଙ୍ଗ ଏକ ଉଭଚର ପ୍ରାଣୀ , ଜୀବନର ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ଚର୍ମ, ମୁଖଗହ୍ୱର ଓ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସନ କରନ୍ତି।
ବେଙ୍ଗ ମୁଖଗହ୍ଵର ଓ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ।
ଶୀତସୁପ୍ତି ସମୟରେ ବେଙ୍ଗ ଚର୍ମଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ।
ବେଙ୍ଗ ଲାର୍ଭା ଅବସ୍ଥାରେ ଗାଲିଦ୍ୱାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ।
(ଖ) ‘ଉଭିଦର ଶ୍ୱସନ’ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ସମ୍ପାଦନ ହୁଏ ?
Answer: ଉଭିଦ ଷ୍ଟୋମାଟା ଓ ବିସରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ଵସନ ସମ୍ପାଦନ କରେ।
(ଗ) ଶ୍ଵାସନର କାରକଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer: ଅମ୍ଳଜାନ, ତାପମାତ୍ରା, ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ଓ ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଆଦି ଶ୍ଵସନର କାରକ ଅଟନ୍।
(ଘ) ଜୈବିକ ଜାରଣ କ’ଣ ?
Answer: ଖାଦ୍ୟରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ସହଯୋଗରେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜୈବିକ ଜାରଣ କୁହାଯାଏ।
(ଙ) ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ ଉତ୍ପାଦ କ’ଣ ?
Answer:ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ର ଉତ୍ପାଦ ହେଉଛି 2 ପାଇରୁଭିକ୍ ଅମ୍ଳ, 2 ATP ଓ 2 NADH।
9. ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(କ) ବାୟୁ ଅପଜୀବୀ ଶ୍ଵାସନରେ କେତୋଟି ATP ଅଣୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ?
(ଖ) ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ କୋଷର କେଉଁଠାରେ ସଂଗଠିତ ହୁଏ ?
(ଗ) ବେଳେବେଳେ ଆମ ପେଶୀକୋଷରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଭାବରେ ପାଇରୁଭେଟ୍ ଅଣୁ ଭାଙ୍ଗି କେଉଁ ଅମ୍ଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ ?
(ଘ) ପୃଷ୍ଠକୃକ୍ଷୀୟ ପତ୍ରରେ ଷ୍ଟେମାଟା କେଉଁ ଭାଗରେ ରହିଥାଏ ?
(ଙ) ମଣିଷ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟକୁ ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(ଚ) ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳ ଚକ୍ର କୋଷର କେଉଁ ଅଙ୍ଗିକାରେ ହୁଏ ?
(ଚ୍ଛ) ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ସଂସ୍ଥା ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆର କେଉଁ ଅଂଶରେ ଥାଏ ?
(ଜ) କୋଷୀୟ ଶ୍ଵାସନର କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାୟୁ ଉପଜୀବୀ ଓ ବାୟୁ ଅପଜୀବୀ ଶ୍ଵାସନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ?
Answer:
(କ) 2 ଟି ATP
(ଖ) କୋଷଜୀବକ
(ଗ) ଲାକଟିକ୍ ଅମ୍ଳ
(ଘ) ନିମ୍ନପତ୍ର
(ଙ) ପ୍ରଶ୍ଵାସ
(ଚ) ମାଟ୍ରିକ୍ସ
(ଛ) ଅନ୍ତଃଝିଲ୍ଲୀ
(ଜ) ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍
10. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର
(କ) ଶର୍କରାର ରାସାୟନିକ ସଂକେତ C₆H₁₂O₆ ଅଟେ ।
ଖ) ଗ୍ଲାକୋଜ୍ ଭାଙ୍ଗି ତିନି ଅଙ୍ଗାରକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଟି ପାଇରୁଭିକ୍ ଅମ୍ଳ ଅଣୁରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Note : ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ (C₆H₁₂O₆) ହେଉଛି ଛଅ କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଶର୍କରା ଯାହା ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇଟି ତିନି କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ପାଇରୁଭିକ୍ ଅମ୍ଳ ଅଣୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
(ଗ) ଜୀବକୋଷର ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ର ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ।
Note:ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ହେଉଛି ଏକ କୋଷୀୟ ଅଙ୍ଗିକା ଯେଉଁଥିରେ ଶ୍ଵସନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଘଟିଥାଏ ଓ ATP ତିଆରି ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଶରୀରର “ଶକ୍ତି ମୁଦ୍ରା” ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିକାରଣରୁ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆକୁ “ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ର” କୁହାଯାଏ।
(ଘ) ପତ୍ରର ଷ୍ଟୋମାଟା ଦେଇ ଉଦ୍ଭଦରେ ଗ୍ୟାସ୍ ବିନିମୟ ହୁଏ ।
Note:ଷ୍ଟୋମାଟା ହେଉଛି ପତ୍ର ତଳପଟରେ ଥିବା ଛୋଟ ରନ୍ଧ୍ର, ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଅମ୍ଳଜାନ ଓ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ର ବିନିମୟ ଘଟେ, ଏବଂ ଜଳବାଷ୍ପ ବାହାରକୁ ଯାଏ।
(ଙ) ଶୀତସୁପ୍ତିବେଳେ ବେଙ୍ଗ ଚର୍ମ ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ।
Note:ବେଙ୍ଗ ଏକ ଉଭଚର ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁଥି ତାଙ୍କର ଜୀବନର ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଭିନ୍ନ ଶ୍ଵାସନ ଚାଳନା କରେ। ଶୀତସୁପ୍ତି (hibernation) ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ବାସନ ଗତି ବହୁତ କମିଯାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଚର୍ମ ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି।
(ଚ) ଇଷ୍ଟ __ କିଣ୍ବନ ହୁଏ ।
Note:ଇଷ୍ଟ ଏକ ବାୟୁ ଅପଜୀବୀ (anaerobic) ସୂକ୍ଷ୍ମଜୀବ, ଯାହା ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଅଣୁକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଛଡ଼ା ଭାଙ୍ଗି ଏଥାନଲ୍ (ସୁରାସାର) ଓ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସୁରାସାର କିଣ୍ବନ (alcoholic fermentation) କୁହାଯାଏ।
11. ବାକ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିତ ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦ / ଶବ୍ଦପୁଞ୍ଜକୁ ବଦଳାଇ ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ ଲେଖ ।
କ) ମଣିଷ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ରୁ ବାୟୁ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ଲସିକାଭ କୁହାଯାଏ ।
Answer: ମଣିଷ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ରୁ ବାୟୁ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ନିଃଶ୍ୱାସ କୁହାଯାଏ
(ଖ) ମଷିଣର ବକ୍ଷଗଦ୍ଵର ଏବଂ ଉଦରଗହ୍ଵର ମୁଖ- ଗ୍ରସନୀ ଦ୍ଵାରା ପୂଥକ ହୋଇଛି ।
Answer: ମଣିଷର ବକ୍ଷଗଦ୍ଵର ଏବଂ ଉଦରଗହ୍ଵର ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ଦ୍ଵାରା ପୃଥକ ହୋଇଛି।
(ଗ) ପାଇରୁଭିକ୍ ଆମ୍ଳ ଏକ 5 କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁ ଅଟେ ।
Answer: ପାଇରୁଭିକ୍ ଆମ୍ଳ ଏକ 3-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁ ଅଟେ।
(ଘ) ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ରକ୍ତର ଅଣୁଚକ୍ରିକାରେ ଥାଏ ।
Answer: ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ରକ୍ତର ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ (RBC) ଥାଏ।
(ଙ) ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ପତ୍ରର ଉଭୟ ପୃଷ୍ଠ ଓ ନିମ୍ନ ତଳରେ ଷ୍ଟୋମାଟା ରିହଥାଏ, ସେହି ପ୍ରକାର ପତ୍ରକୁ ପୂଷ୍ଣକୃକ୍ଷୀୟ ପତ୍ର କୁହାଯାଏ ।
Answer: ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ପତ୍ରର ଉଭୟ ଉପର ଓ ନିମ୍ନ ତଳରେ ଷ୍ଟୋମାଟା ରହିଥାଏ, ସେହି ପ୍ରକାର ପତ୍ରକୁ ଦ୍ୱିତଳକୃକ୍ଷୀୟ ପତ୍ର କୁହାଯାଏ।
(ଚ) ବାୟୁ ଉପଜୀବୀ ଓ ବାୟୁ ଅପଜୀବୀ କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନରେ ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଲଚକ୍ର ପରିଚାଳିତ ହୁଏ ।
Answer:ବାୟୁ ଉପଜୀବୀ ଓ ବାୟୁ ଅପଜୀବୀ କୋଷୀୟ ଶ୍ଵସନରେ ଗ୍ଲାଇକୋଲିସିସ୍ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ।
12. ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦେଖ୍ ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଣ ହେବ ଲେଖ ।
(କ) ଖାଦ୍ୟନଳୀ ଦ୍ଵାର : ଗଲେଟ୍ :: ଶ୍ଵାସନଳୀ ଦ୍ଵାର __
Answer: ଖାଦ୍ୟନଳୀ ଦ୍ଵାର : ଗଲେଟ୍ :: ଶ୍ଵାସନଳୀ ଦ୍ଵାର : ଗ୍ଲଟିସ୍
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଗଲେଟ୍ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟନଳୀର ଉପରି ଦ୍ୱାର, ଏବଂ ଗ୍ଲଟିସ୍ ହେଉଛି ଶ୍ଵାସନଳୀ ପ୍ରବେଶ ପଥ।
(ଖ) ଇଷ୍ଟ : ସୁରାସାର କିଣ୍ବନ :: ପେଶୀ : _
Answer: ଇଷ୍ଟ : ସୁରାସାର କିଣ୍ବନ :: ପେଶୀ : ଲାକଟିକ୍ ଅମ୍ଳ
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଇଷ୍ଟ ଅପଜୀବୀ ଶ୍ଵସନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏଥାନଲ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ପେଶୀ କୋଷ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଭାବରେ ଲାକଟିକ୍ ଅମ୍ଳ ତିଆରି କରେ।
(ଗ) ମାଛ : ଗାଲି :: ସାପ : _
Answer:ମାଛ : ଗାଲି :: ସାପ : ଫୁସ୍ଫୁସ୍
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ମାଛ ପାଣିରେ ଗାଲି ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସନ କରେ, ଯେଉଁଠି ସାପ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସନ କରେ।
(ଘ) ସ୍ୱରପେଟିକା : ସ୍ବର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ :: ଅଧ୍ୱଜିହ୍ଵା : _
Answer: ସ୍ୱରପେଟିକା : ସ୍ବର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ :: ଅଧ୍ୱଜିହ୍ଵା : ଖାଦ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ସ୍ୱରପେଟିକା (larynx) ସ୍ୱର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଅଧ୍ୱଜିହ୍ଵା (taste buds) ଖାଦ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ
(ଙ) ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ର : ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ :: ଶକ୍ତିମୁଦ୍ରା : _
Answer: ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ର : ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ :: ଶକ୍ତିମୁଦ୍ରା : ATP
ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ କୋଷର ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ କାମ କରେ, ଯେଉଁଠି ATP (Adenosine Triphosphate) ହେଉଛି ଶରୀରର ଶକ୍ତି ଧାରକ ମୁଦ୍ରା।