1. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।
(କ) କେଉଁଟି ଅପୂରଣୀୟ ସମ୍ବଳ ?
(i) ପବନ ଶକ୍ତି
(ii) ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ
(iii) କୋଇଲା
(iv) ଜଳ
Answer : (iii) କୋଇଲା
(ଖ) କେଉଁଟି ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସମ୍ବଳ ?
(i) ଗୃହ
(ii) ଶ୍କଶାନ
(iii) ଚାଷ ଜମି
(iv) ରୋପଣ କୃଷି ଭୂମି
Answer : (ii) ଶ୍କଶାନ
2. ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
(କ) ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ – ପାର୍ଥକ୍ୟ
Answer: ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ
1.ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ତିଆରି କରିପାରିବେ।
2.ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର ସତ୍ତେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
3.ପ୍ରାକୃତିକ ଚକ୍ର ବା ମାନବ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ଵାରା ଏହା ଭରଣ ହୋଇପାରେ।
4.ଉଦାହରଣ: ଜଳ, ବାୟୁ, ବୃକ୍ଷ, କୃଷିଜାତ ପଦାର୍ଥ, ଜନ୍ତୁଜାତ ଉତ୍ପାଦ।
5.ଏହା ସାଧାରଣତଃ ପରିବେଶ ପାଇଁ କମ୍ ବିପଦଜନକ।
ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ
1.ଏହି ସମ୍ବଳ ଶେଷ ହୋଇଗଲେ ପୁନଃ ତିଆରି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
2.ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୀରେ ଗଠିତ ହୁଏ।
3.ବେଶୀ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଏହା ଦ୍ରୁତ ହ୍ରାସ ପାଏ।
4.ଉଦାହରଣ: କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍, ଖଣିଜ ତୈଳ, ଗ୍ୟାସ୍।
5.ଏହାର ଅତିବ୍ୟବହାର ପରିବେଶ ପାଇଁ ହାନିକାରକ
(ଖ) ଅବିରାମ ସମ୍ବଳ ଓ ଅପୂରଣୀୟ ସମ୍ବଳ ।
Answer: ଅବିରାମ ସମ୍ବଳ (Flow Resources / ପୂରଣୀୟ ସମ୍ବଳ)
1.ଏହି ସମ୍ବଳମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କଲେ ମଧ୍ୟ ନିଃଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
2.ପ୍ରାକୃତିକ ଚକ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ସଦା ପୁନଃ ଭରଣ ହୁଏ।
3.ସଠିକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଅନୁନ୍ତର ପିଢ଼ୀ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଲାଭ ଉଠାଇପାରିବ।
4.ଉଦାହରଣ: ସୌର ଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି, ଜଳ ଶକ୍ତି, ଭୂତାପ ଶକ୍ତି।
ଅପୂରଣୀୟ ସମ୍ବଳ (Irreplenishable Resources)
1.ଏହି ସମ୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
2.ପୁନଃ ଭରଣ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୀର ଗତିରେ ହୁଏ।
3.ଏହା ନିଜେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ଶତାବ୍ଦୀ ଲାଗି ଗଠିତ ହୁଏ।
4.ଉଦାହରଣ: କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍, ଖଣିଜ ଧାତୁ।
3. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦୁଇଟିକୁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କର ।
(କ) ସମ୍ବଳ ଭଣ୍ଡାର
Answer: ସମ୍ବଳ ଭଣ୍ଡାର ହେଉଛି ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳ ଦ୍ଵାରା ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ
(ଖ) ଜାତୀୟ ସମ୍ବଳ
answer: ଦେଶର ଅଧିକାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମସ୍ତ ସମ୍ବଳକୁ ଜାତୀୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ।
4. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(କ) କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ସମ୍ବଳରେ କିପରି ପରିଣତ ହୁଏ ?
Answer: କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ତେବେ ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ତାହାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ। ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅନେକ ପଦାର୍ଥ ଆଦିରୁ କିଛି ମାନବ ଜ୍ଞାନ, କୌଶଳ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଦ୍ଵାରା ଉପଯୋଗୀ କରାଯିବା ପରେ ସମ୍ବଳର ରୂପ ନେଇଥାଏ।
ଉଦାହରଣ: ଜମି, ଜଳ, ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାକୃତିକ ପଦାର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ବ୍ୟବହୃତ ହେଲେ ସମ୍ବଳ ହୋଇଯାଏ।
(ଖ) ସମ୍ବଳର ବିଶେଷତ୍ୱ କ’ଣ ?
Answer : ସମ୍ବଳର ଚାରିଟି ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତ୍ୱ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ହେଉଛି:
1.ଉପଯୋଗିତା (Utility): ସମ୍ବଳ ମାନବ ଜୀବନରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରି ଓ ଉପଯୋଗୀ ହେବା ଦରକାର।
2.କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା (Functionality): ସମ୍ବଳ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ଓ ଉପଯୋଗୀ ହେଉଥିବା ଦରକାର।
3.ସୁଲଭତା (Availability): ସମ୍ବଳ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ଯୋଗ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ।
4.ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳତା (Changability): ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବଳକୁ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ହେବା ଦରକାର।
ଏହି ବିଶେଷତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ହିଁ କୌଣସି ପଦାର୍ଥକୁ ଉପଯୋଗୀ ସମ୍ବଳ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
(ଗ) ସମ୍ବଳ ସଂରକ୍ଷଣ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝାଏ ?
Answer: ସମ୍ବଳ ସଂରକ୍ଷଣ କହିଲେ ବୁଝାଯାଏ – ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ସଯତ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରି, ସେମାନେ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପୁନଃ ଭରଣ ହେବାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ସମୟ ଦେବା। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ୀ ସହିତ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବଳରୁ ଲାଭ ଉଠାଇପାରିବେ।
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ:
- ପ୍ରାକୃତିକ ବାସ୍ତବିକତା ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା
- ଜୈବ ବିବିଧତା ରକ୍ଷା
- ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ (Sustainable Development) ନିମିତ୍ତରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ଉଦାହରଣ: ଜଳ ବ୍ୟବହାରରେ ସତର୍କତା, ବନସଂରକ୍ଷଣ, ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ, ପୁନଃଚକ୍ରୀକରଣ (recycling) ଇତ୍ୟାଦି।
(ଘ) ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer: ଏମିତି ବିକାଶ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ୀର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରେ, କିନ୍ତୁ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ୀର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବାର କ୍ଷମତାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ ନାହିଁ।
ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ:
- ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ସଯତ୍ନ ବ୍ୟବହାର
- ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା
- ଜୈବ ବିବିଧତାର ରକ୍ଷା
- ଆଗାମୀ ପିଢ଼ୀ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ସମ୍ବଳ ରଖିବା
ଉଦାହରଣ: ପୁନଃଚକ୍ରୀକରଣ (recycling), ପରିବେଶ-ମାନ୍ୟ ଚାଷ, ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ, ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଇତ୍ୟାଦି।