1.ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ |
(କ) ଆଶ୍ରୟ ବଳୟ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର:
ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ତ୍ରିକୋଣ ଭୂମି ଓ ନିମ୍ନ ଭୂମିରେ ଥିବା ଜୁଆରିଆ (ମ୍ୟାଙ୍ଗ୍ରୋଭ୍) ଅରଣ୍ୟ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବାତ୍ୟା, ଉଚ୍ଚ ଜୁଆର ଓ ପାଣି ପ୍ରବାହରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ । ଏହି ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଏକ ପ୍ରତିରୋଧକ ବଳୟ ବା “ଆଶ୍ରୟ ବଳୟ (Shelter Belt)” ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
(ଖ) ରତୁକାଳୀନ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର:
ରତୁକାଳୀନ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଟ୍ରାନ୍ସହ୍ୟୁମାନ୍ସ୍ (Transhumance) ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଜନଜାତି ଏବଂ ପଶୁପାଳକମାନେ ଅନୁସୂଚିତ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ଉଚ୍ଚ ଆଲ୍ପୀୟ ଚାରଣଭୂମିକୁ ଏବଂ ଶୀତ କାଳରେ ତଳ ଭାଗକୁ ନେଇଥାନ୍ତି ।
ଉଦାହରଣ: ପଶ୍ଚିମ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳର ଗୁଜ୍ଜର ଓ ବକରୱାଲ୍ ଜନଜାତି ଏହି ପ୍ରକାରର ସ୍ଥାନାନ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତଥାନ୍ତି।
(ଗ) ପ୍ରାକୃତିକ ଅରଣ୍ୟ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର:
ଏହିପରି ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ, ତାପମାତ୍ରା, ବାୟୁପ୍ରବାହ, ଆଲୋକ ଓ ଭୂମିର ଉର୍ବରତା ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଅନୁଯାୟୀ ବୃକ୍ଷ, ତୃଣ, ଗୁଳ୍ମ ଇତ୍ୟାଦି ଉଦ୍ଭିଦ ନିଜେ ନିଜେ ଜନ୍ମ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ସମୂହକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଅରଣ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏଥିପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ରୋପଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇ ନଥାଏ।
(ଘ) ବୋରିୟଲ ଉଭିଦ କହିଲେ ତୁମେ କ’ଣ ବୁଝ ?
ଉତ୍ତର:
ବୋରିୟଲ ଉଭିଦ (Boreal Vegetation) କୁହାଯାଏ ଏମିତି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଥଣ୍ଡା ଓ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକାର ଉଭିଦ ସରଳବର୍ଗୀୟ ଓ ସୂଚୀପତ୍ରୀ ବୃକ୍ଷ ରୂପେ ଥାଆନ୍ତି ।
ଉଦାହରଣ: ବୋରିୟଲ ଉଭିଦ ହିମାଳୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଏବଂ ଏହା ବ୍ରହ୍ମଦେଶ (ଚୀନ୍) ଓ ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଭାରତକୁ ଆସିଛି।
(e) ୟିଉ (Yew) କେଉଁଠାରେ ଦେଖାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର:
ୟିଉ (Yew) ବୋଲି ପରିଚିତ ଉଦ୍ଭିଦଟି ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଶେଷକରି ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ, ସିକିମ ଓ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ଉଦ୍ଭିଦ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ପ୍ରଜାତି (Endangered species) ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଏହା ଉଚ୍ଚ ଆଲ୍ପୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିଥାଏ।
2.ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ |
(କ) ଜୈବମଣ୍ଡଳ ଓ ପରିସଂସ୍ଥା
ଉତ୍ତର:
ଜୈବମଣ୍ଡଳ
ଏହା ପୃଥିବୀର ଏମିତି ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବମାନେ ବସୋବାସ କରନ୍ତି ।
ଜଳ, ଭୂମି, ଓ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଏହି ଅଂଶରେ ଉଦ୍ଭିଦ, ପଶୁ, ଅଣୁଜୀବ, ମାନବ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନମାନେ ସମିଳିତ ଅଛନ୍ତି ।
ଏହା ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରର ଏକ ମହାନ ଜୀବ ଧାନଚା ।
ପରିସଂସ୍ଥା
ଏହା ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳର ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେଉଁଠି ଜୀବ ଓ ଜୀବ-ନୁହେଁ ଉପାଦାନମାନେ (ଯଥା ଜଳ, ମାଟି, ବାତାବରଣ) ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କ ଓ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟାଶ୍ରୟରେ ଥାନ୍ତି ।
ଦୁଇପ୍ରକାର ଘଟକ — ଜୀବ ଓ ଜୀବ ନୁହେଁ — ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
(ଖ) ସଂରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ
ଉତ୍ତର:
ସଂରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ (Reserved Forest):
- ଏହା ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ରକ୍ଷା ତଳେ ରହିଥାଏ ।
- ଏଠାରୁ କାଷ୍ଠ ସଂଗ୍ରହ, ପଶୁ ଚାରଣ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧାରଣ ଜନତା ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ ।
- ସମୁଦାୟ ଅରଣ୍ୟ ଆୟତନର ପ୍ରାୟ 53% ଏହି ପ୍ରକାର ଅଟେ ।
- ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅରଣ୍ୟ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସଂରକ୍ଷଣ ।
ସୁରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ (Protected Forest):
- ଏହି ଅରଣ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏଠିରେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନୁମତି ସହିତ କାଷ୍ଠ ସଂଗ୍ରହ ଓ ପଶୁଚାରଣ କରିପାରନ୍ତି ।
- ସମୁଦାୟ ଅରଣ୍ୟ ଆୟତନର ପ୍ରାୟ 29% ଏହି ପ୍ରକାରରେ ଅଟେ ।
- ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ବିଚାର କରି ରକ୍ଷା ଯୋଗ୍ୟ ବାନ୍ଧନରେ ଥାଏ ।
(ଗ) ଚିରହରିତ୍ ଅରଣ୍ୟ ଓ ପର୍ଣ୍ବମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟ
ଉତ୍ତର:
ଚିରହରିତ୍ ଅରଣ୍ୟ (Evergreen Forest):
- ଏହି ଅରଣ୍ୟର ବୃକ୍ଷମାନେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ପତ୍ର ଝଡ଼ାନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହିପରି ବୃକ୍ଷମାନେ ସବୁଜ ହୋଇ ରହନ୍ତି ।
- ବର୍ଷା ପରିମାଣ: 200–250 ସେ.ମି.ରୁ ଅଧିକ ।
- ଅତ୍ୟଧିକ ଘଞ୍ଚ ଓ ଉଚ୍ଚ ବୃକ୍ଷ ଥାଏ ।
- ଉଦାହରଣ: ରୋଜଉଡ଼, ବେତ, ଗୁର୍ଜନ, ବାଉଁଶ ।
- ଅଞ୍ଚଳ: ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ, ଉତ୍ତର–ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ, ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ୱୀପ ।
ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟ (Deciduous Forest):
- ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ମାର୍ଚ୍ଚ–ଏପ୍ରିଲ ମାସରେ ପତ୍ର ଝଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି ।
- ବର୍ଷା ପରିମାଣ: 100–200 ସେ.ମି.
- ବୃକ୍ଷଗୁଡିକ ଅଲ୍ପ ଘଞ୍ଚ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ମଧ୍ୟମ ଥାଏ ।
- ଉଦାହରଣ: ଶାଗୁଆନ, ଶାଳ, ଖଇର, ଚମ୍ପା ।
- ଅଞ୍ଚଳ: ମଧ୍ୟ ଓ ଓଡ଼ିଶା, ଛତିଶଗଡ଼, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଝାରଖଣ୍ଡ ।
(ଘ) ସୁନ୍ଦର ବନ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ସୁନ୍ଦର ବନ
ଉତ୍ତର:
ସୁନ୍ଦର ବନ (Sundarban):
- ଏହା ଗଙ୍ଗା–ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀର ଯୁଗ୍ମ ତ୍ରିକୋଣ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ବିଶାଳ ଜୁଆରିଆ ଅରଣ୍ୟ ।
- ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦରୀ ଗଛ (Heritiera fomes) ବହୁ ପରିମାଣରେ ମିଳିଥାଏ ।
- ଏହା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଜୁଆରିଆ ଅରଣ୍ୟ (mangrove forest) ।
- ଅଞ୍ଚଳ: ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଓ ବାଙ୍ଗ୍ଲାଦେଶ ସୀମାରେ ବିସ୍ତୃତ ।
- UNESCO World Heritage Site ଭାବରେ ଘୋଷିତ ।
କ୍ଷୁଦ୍ର ସୁନ୍ଦର ବନ (Mini Sundarban):
- ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ବିତରକନିକା ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
- ଏଠାରେ ହେନ୍ତାଳ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ବୃକ୍ଷ ମିଶ୍ରିତ ଭାବେ ଥାନ୍ତି ।
- ଏହାକୁ ଛୋଟ ପରିମାଣରେ ସୁନ୍ଦର ବନ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପାଇଁ “କ୍ଷୁଦ୍ର ସୁନ୍ଦର ବନ” କୁହାଯାଏ ।
- ଅଞ୍ଚଳ: ଓଡ଼ିଶା – କେନ୍ଦ୍ରପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ବିତରକନିକା ଗହନ ଅରଣ୍ୟ ଅଂଶ ।
- ଏଠାରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବାସ କରନ୍ତି – ଘରିଆଲ୍ କୁମ୍ଭୀର ।
4.ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କର |
(କ) ମୁକ୍ତ ଅରଣ୍ୟ
ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଅରଣ୍ୟ ଉପରେ ସରକାର କିମ୍ବା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କର କୌଣସି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନଥାଏ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏହିଅଞ୍ଚଳରେ ଚାରଣ, କାଠ ସଂଗ୍ରହ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି, ସେହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ମୁକ୍ତ ଅରଣ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
(ଖ) ଚିର୍
ଉତ୍ତର: ଚିର୍ ହେଉଛି ଏମିତି ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲ କାଟି ଉଞ୍ଚ ଘାସ ବଢ଼ିଥାଏ ଓ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ପଶୁ ଚାରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଚିର୍ କୁହାଯାଏ।
(ଗ) ଶୋଲାସ୍
ଉତ୍ତର: ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଉଚ୍ଚ ଗିରିମାଳା ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଘାସଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଛୋଟ-ଛୋଟ ଅରଣ୍ୟ ଖଣ୍ଡକୁ ଶୋଲାସ୍ କୁହାଯାଏ।