1. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀରେ କେତେକ ସମ୍ଭାବିତ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି | ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ତରଟିକୁ ବାଛି ଲେଖ
(a) ନିମ୍ନଲିଖିତ କେଉଁ କୃଷିରେ ବର୍ଷର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବର୍ଷକେ ଥରେ ମାତ୍ର କୃଷି କରାଯାଏ
(i) ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କୃଷି (ii) ରୋପଣ କୃଷି (iii) ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି (iv) ବ୍ୟାପକ କୃଷି
ଉତ୍ତର: (i) ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କୃଷି
ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କୃଷିରେ ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ଅଂଶ ପୋଡି ସଫା କରି ବର୍ଷକେ ଥରେ ଚାଷ କରାଯାଏ। ପରେ ଜମିର ଉର୍ବରତା କମିଗଲେ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଅନ୍ତି।
(b) କେଉଁଟି ଏକ ରବି ଫସଲ ନୁହେଁ ?
(i) ଧାନ (ii) ମୁଗ (iii) ବୁଟ (iv) ଗହମ
ଉତ୍ତର: (i) ଧାନ
ଧାନ ଏକ ଖରିଫ ଫସଲ (ଜୁନ୍-ଅକ୍ଟୋବର), ଯେତେବେଳେ ରବି ଫସଲ (ଅକ୍ଟୋବର-ମାର୍ଚ୍ଚ) ହେଉଛି ଗହମ, ମୁଗ, ବୁଟ ଆଦି।
(c) ନିମ୍ନଲିଖିତ କେଉଁଟି ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ?
(i) ଶସ୍ୟର ସର୍ବାଧିକ ସଂଗ୍ରହ ମୂଲ୍ୟ (ii) ଶସ୍ୟର ସର୍ବନିମ୍ନ ସଂଗ୍ରହ ମୂଲ୍ୟ
(iii) ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁହାଉଥବା ସଂଗ୍ରହ ମୂଲ୍ୟ (iv) ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଗ୍ରହ ମୂଲ୍ୟ
ଉତ୍ତର: (ii) ଶସ୍ୟର ସର୍ବନିମ୍ନ ସଂଗ୍ରହ ମୂଲ୍ୟ (MSP)
ଭାରତ ସରକାର କୃଷକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ସଂଗ୍ରହ ମୂଲ୍ୟ (Minimum Support Price) ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରନ୍ତି।
(d) ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କୃଷିକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(i) ରୋକା (ii) ରେ (iii) ପୋଡୁ (iv) କୁରୁୱା
ଉତ୍ତର: (iii) ପୋଡୁ
ଓଡ଼ିଶାରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କୃଷିକୁ “ପୋଡୁ” କୁହାଯାଏ। ଆସାମରେ ଏହାକୁ “ଝୁମ୍” ଓ ଆନ୍ଧ୍ରରେ “ପେଣ୍ଡା” କୁହନ୍ତି।
(e) କେଉଁ ଫସଲଟି ଯେଦ୍ ରତୁରେ ହୁଏ ନାହିଁ ?
(i) କାକୁଡ଼ି (ii) ତରଭୁଜ (iii) ଗହମ (iv) ଖରଭୁଜ
ଉତ୍ତର: (iii) ଗହମ
ଯେଦ୍ ରତୁ (ମାର୍ଚ୍ଚ-ଜୁନ୍)ରେ କାକୁଡ଼ି, ତରଭୁଜ, ଖରଭୁଜ ଚାଷ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଗହମ ଏକ ରବି ଫସଲ (ଶୀତଋତୁରେ ଚାଷ ହୁଏ)।
2. ମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ପ୍ରାୟ ୩୦ ଟି ଶବ୍ଦ ମଧରେ ଦିଅ |
(i) ଦିନକୁଦିନ କୃଷି ଭୂମିର ପରିମାଣ ହ୍ରାସ ପାଉଛି କାହିଁକି ?
Answer:
କୃଷି ଭୂମିର ହ୍ରାସର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ଶିଳ୍ପୀକରଣ ଓ ସହରୀକରଣ: ଶିଳ୍ପ ଓ ଘରବାଡ଼ି ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ କୃଷି ଜମି ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି।
- ମୃତ୍ତିକା ଅବକ୍ଷୟ: ରାସାୟନିକ ସାର ଓ କୀଟନାଶକର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ଜମିର ଉର୍ବରତା ହ୍ରାସ ପାଉଛି।
- ଜଳସେଚନ ସମସ୍ୟା: ଭୂତଳ ଜଳର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ଜମି ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି।
- ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ: ଜଙ୍ଗଲ କଟା ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ହେଉଛି।
(ii) କୃଷକମାନଙ୍କ ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିଆଯାଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦିଅ |
Answer:
- ନାବାର୍ଡ଼ (NABARD): କୃଷକଙ୍କୁ ସୁଧରେ ଋଣ ଯୋଗାଇଥାଏ।
- ସର୍ବନିମ୍ନ ସଂଗ୍ରହ ମୂଲ୍ୟ (MSP): କୃଷକଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟରେ ଶସ୍ୟ କିଣିବା ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
- କୃଷି ବିମା: ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ କୃଷକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
- ସବୁଜ ବିପ୍ଳବ: ଉନ୍ନତ ବିହନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରାଇଥାଏ।
(iii) ରୋପଣ କୃଷି କ’ଣ ?
Answer:
ରୋପଣ କୃଷି ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ବାଣିଜ୍ୟିକ କୃଷି ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ଫସଲ (ଯେପରି ଚା, କଫି, ରବର) ବଡ଼ ପରିମାଣରେ ଚାଷ କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶିଳ୍ପରେ କଞ୍ଚାମାଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
(iv) ଚାଷ ପାଇଁ କେଉଁ ଭୌଗୋଳିକ ପରିସ୍ଥିତି ଆବଶ୍ୟକ ?
Answer:
ମୃତ୍ତିକା: ଉର୍ବର ମାଟି ଚାଷ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଜଳବାୟୁ: ଉପଯୁକ୍ତ ତାପମାତ୍ରା ଓ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଆବଶ୍ୟକ।
ଜଳସେଚନ: ନଦୀ, କେନାଲ, କୂଅ ଆଦି ଜଳ ସ୍ରୋତ ଚାଷ ପାଇଁ ଜରୁରୀ।
ଭୂପୃଷ୍ଠ: ସମତଳ ଜମି ଚାଷ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
(v) କେତେକ ତନ୍ତୁ ଜାତୀୟ କୃଷି ଦ୍ରବ୍ୟର ନାମ ଲେଖ |
Answer:
କପା (ତୁଳା)
ଝୋଟ (ସୁନା ତନ୍ତୁ)
ଛଣପଟ
ରେଶମ (ରେଶମ କୀଟ ପାଳନ ଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପାଦିତ)
3. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ପ୍ରାୟ 120 ଟି ଶବ୍ଦରେ ଦିଅ |
(i) ଭାରତୀୟ କୃଷିରେ ଜଗତୀକରଣର ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କର |
Answer:
ଜଗତୀକରଣ ଭାରତୀୟ କୃଷି ଉପରେ ମିଶ୍ରିତ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି। ଏହାର ସକରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟରେ ବିଦେଶୀ ବଜାରରେ କୃଷିଜାତ ପଦାର୍ଥ (ଯେପରି ମସଲା, ଚା, କଫି) ରପ୍ତାନି ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି, ଯାହା କୃଷକଙ୍କ ଆୟ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ଉନ୍ନତ ପ୍ରଯୁକ୍ତି (ଯେପରି HYV ବିହନ) ଓ ଆଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ବ୍ୟବହାର ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରାଇଛି। ତେବେ, ନକରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟରେ ବିଦେଶୀ କମ୍ପାନୀଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ଯୋଗୁଁ ଛୋଟ କୃଷକମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି। ରାସାୟନିକ ସାର ଓ କୀଟନାଶକର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର ମୃତ୍ତିକାର ଉର୍ବରତା ନଷ୍ଟ କରୁଛି।
(ii) ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କ’ଣ ? ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା କାହିଁକି ରହିଛି ?
Answer:
ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଠ ପରିମାଣରେ ସୁସ୍ଥ ଓ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟର ଉପଲବ୍ଧତା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା। ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ହେଉଛି:
- ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି: ଭାରତର ବୃହତ୍ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି ଆବଶ୍ୟକ।
- ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ: ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ୱଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇବା (PDS ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ)।
- ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ: ବନ୍ୟା, ମରୁଡ଼ି ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
- ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିରତା: ଖାଦ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ରୋକି ସାମାଜିକ ଅସ୍ଥିରତା କମାଇବା
(iii) ଭାରତରେ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିନକୁ ଦିନ ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି କାହିଁକି ?
Answer:
ଜମିର ଅବକ୍ଷୟ: ଶିଳ୍ପୀକରଣ ଓ ସହରୀକରଣ ଯୋଗୁଁ କୃଷି ଜମି ହ୍ରାସ ପାଉଛି।
ଜଳସେଚନ ସମସ୍ୟା: ଭୂତଳ ଜଳର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ଜଳସ୍ରୋତ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି।
ମୃତ୍ତିକା ଅବନତି: ରାସାୟନିକ ସାର ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ଜମିର ଉର୍ବରତା କମିଛି।
ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଅନିଶ୍ଚିତ ବର୍ଷା ଓ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
ଅର୍ଥନୈତିକ : କୃଷକମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫସଲ (ଯେପରି ଫଳ, ପନିପରିବା) ଚାଷ ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଉଛନ୍ତି, ଯାହା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନକୁ ହ୍ରାସ କରୁଛି।
(iv) ଧାନ ଚାଷ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥାର ଏକ ବିବରଣୀ ଦିଅ |
Answer:
ଧାନ ଚାଷ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ:
- ଜଳବାୟୁ: ଉଷ୍ମ (25°C-35°C) ଓ ଆର୍ଦ୍ର ଜଳବାୟୁ, ବାର୍ଷିକ 100-200 ସେ.ମି. ବୃଷ୍ଟିପାତ।
- ମୃତ୍ତିକା: ନିମ୍ନଭୂମି ଓ ନଦୀ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିର ଉର୍ବର କାଦୁଅ ମାଟି (ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ)।
- ଜଳସେଚନ: ନିରନ୍ତର ଜଳଯୋଗାଣ ଆବଶ୍ୟକ (ଧାନ କ୍ଷେତ ଜଳମଗ୍ନ ରଖାଯାଏ)।
- ଭୂପୃଷ୍ଠ: ସମତଳ ଭୂମି (ଯେପରି ଓଡ଼ିଶା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଡେଲ୍ଟା ଅଞ୍ଚଳ)।
(v) ସଘନ କୃଷି କ’ଣ ? ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା କାହିଁକି ?
Answer:
ସଘନ କୃଷି ହେଉଛି ଏକ ପଦ୍ଧତି ଯେଉଁଥିରେ ସୀମିତ ଜମିରେ ଅଧିକ ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ପ୍ରଯୁକ୍ତି (HYV ବିହନ, ରାସାୟନିକ ସାର), ଜଳସେଚନ, ଓ ଶ୍ରମ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଆବଶ୍ୟକତା:
- ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି: ସୀମିତ ଜମିରେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ।
- ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁବିଧା: ବାର୍ଷିକ ଅନେକ ଫସଲ (ଯେପରି ଧାନ-ଗହମ-ଡାଲି) ଚାଷ କରି ଆୟ ବୃଦ୍ଧି।
- ଶ୍ରମ ଉପଯୋଗ: ଜନବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳ (ଯେପରି ପଞ୍ଜାବ, ହରିୟାଣା) ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
(vi) ଗହମ ଚାଷ ପାଇଁ କେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ଅବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ ? ଭାରତର କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକ ଗହମ ଚାଷ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ଜଳବାୟୁ: ଶୀତଳ (10°C-15°C ଅମଳ ସମୟରେ), 50-75 ସେ.ମି. ବୃଷ୍ଟିପାତ।
ମୃତ୍ତିକା: ଦୋଆଁଶ ମାଟି (ଲୋମୀ ମୃତ୍ତିକା) ଉପଯୁକ୍ତ।
ଅଞ୍ଚଳ: ଉତ୍ତର ଭାରତ (ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ପଞ୍ଜାବ, ହରିୟାଣା, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ)।
(vii) ଅଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ପାଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁ କୃଷି କରାଯାଇଥାଏ ? ଭାରତର କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଉକ୍ତ କୃଷି ଅଧକ ହୁଏ ? ଏଥ୍ରପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରାକୃତିକ ଅବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ ?
Answer: ଅଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୁଷ୍କ କୃଷି (Dry Farming) କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକାର କୃଷି ମୁଖ୍ୟତଃ କମ୍ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ତଥା ଉଷ୍ଣ ଜଳବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନୁକୂଳ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିପାଇଁ ଲୋହିତ, କଳା କିମ୍ବା ବାଲିଆ ଦୋରସା ମାଟି ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ।
ଭାରତରେ ଏହି କୃଷି ଅଧିକ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ବାଜରା ଉତ୍ପାଦନରେ ରାଜସ୍ଥାନ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ଗୁଜରାଟ ଓ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ।
- ଯଅ ଉତ୍ପାଦନରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଓ ତାମିଲନାଡୁ।
- ରାଶି (ତୈଳବୀଜ) ଉତ୍ପାଦନରେ ଗୁଜରାଟ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ରାଜସ୍ଥାନ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ତାମିଲନାଡୁ ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ।
- ଡାଲି ଜାତୀୟ ଫସଲ (ଯାହା ଶୁଷ୍କ ଅବସ୍ଥାରେ ବଞ୍ଚିପାରେ) ଉତ୍ପାଦନରେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ରାଜସ୍ଥାନ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
- ମକା (ଖରିଫ ଫସଲ) ପାଇଁ କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ବିହାର, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଓ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ।