Class 10 History Chapter 14 Solutions – ସ୍ଵାଧୀନତା ପରବର୍ତୀ ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତି

୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପ୍ରାୟ ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦରେ ଲେଖ ।

(କ) ସ୍ଵାଧୀନତାବେଳକୁ ଭାରତର ଆର୍ଥନୀତିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ଓ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ସୁଧାର ଆଣିବାପାଇଁ କି କି ସୁବିଧା ଉପଲବ୍‌ଧ ଥିଲା ?

Answer:
ସ୍ଵାଧୀନତାବେଳକୁ ଭାରତର ଆର୍ଥନୀତିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା:

• ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ନିରକ୍ଷରତା ଓ ଅଜ୍ଞାନତା।
• ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କୃଷିବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଶିଳ୍ପାୟନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଛୁଆତା।
• ହସ୍ତ ଓ କୁଟୀର ଶିଳ୍ପର ଅଧୋଗତି।

ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ସୁଧାର ଆଣିବାପାଇଁ ଉପଲବ୍‌ଧ ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା:

• ୧୯୧୪ ରୁ ୧୯୪୭ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ଭାରତୀୟ ଶିଳ୍ପପତି ଓ ଉଦ୍ୟୋଗପତିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି।
• ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ବିଭବ।
• ମାନବ ସମ୍ପଦ ଓ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ବ୍ୟାଙ୍କ, ବୀମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ଉପଚାର।
• ସ୍ଵାଧୀନତା ସମୟରେ ଏକ ନିଜସ୍ଵ ଆର୍ଥନୀତିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା, ଯାହା ଉପରେ ଏକ ସବଳ ଅର୍ଥନୀତି ଗଠନ କରାଯାଇପାରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା।

(ଖ) ସ୍ଵାଧୀନତା ପରେ ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଧାରିବାପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ପଦକ୍ଷେପ ନେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା ।

୧. ଆର୍ଥନୀତିକ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା
ଆମଦାନୀ ହ୍ରାସ କରି ବ୍ୟାପାରିକ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବା।
ଭାରତୀୟ ବ୍ୟବସାୟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା।

୨. ଶିଳ୍ପାୟନ ଓ ଉଦ୍ୟୋଗିକ ବିକାଶ
ଦ୍ରୁତ ଶିଳ୍ପାୟନ ପ୍ରଚାର କରିବା।
ବୃହତ୍ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ସରକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା (ଯେପରିକି ଲୌହ ଓ ଇସ୍ପାତ, ଯାନବାହନ)।
ଘରୋଇ ଉଦ୍ୟୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା।

୩. କୃଷି ଓ ଭୂସଂସ୍କାର
ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ କରି ରୟତମାନଙ୍କୁ ଜମିର ସ୍ୱତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରିବା।
ସମବାୟ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା।
ବୈଜ୍ଞାନିକ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଜଳସେଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କରିବା।

୪. ମାନବ ସମ୍ବଳ ବିକାଶ
ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଓ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରି ଉତ୍ପାଦନକ୍ଷମ କରିବା।
ନାରୀ, ଦଳିତ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗକୁ ସଶକ୍ତୀକରଣ କରିବା।

(ଗ) ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସୁଫଳ କ’ଣ ଥିଲା ?

Answer:
ପ୍ରଥମ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା (୧୯୫୧-୫୬)

ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ:
କୃଷି ଓ ଜଳସେଚନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକାଶ ଘଟାଇବା।
ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରି ଖାଦ୍ୟ ସଙ୍କଟ ଦୂର କରିବା।

ସୁଫଳ:

• ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ୧୩% ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିଲା।
• ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ନଦୀ ଯୋଡ଼ା ଯୋଜନା (ଯେପରିକି ଭାକ୍ରା ନାଙ୍ଗଲ ବନ୍ଧ) ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
• ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ମଜବୁତ ହୋଇଥିଲା।

ଦ୍ଵିତୀୟ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା (୧୯୫୬-୬୧)

ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ:

• ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ସମାଜବାଦୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଚଳନ କରିବା ।
• ଜାତୀୟ ଆୟର ବୃଦ୍ଧି ।
• ମୌଳିକ ଓ ବୃହତ୍ ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ।
• ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ।
• ଆୟ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ସୁଷମ ବଣ୍ଟନ ।
• ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ।
• ଶିଳ୍ପାୟନ ଏବଂ ସରକାରୀ ଉଦ୍ୟୋଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଗଲା।

• ସୁଫଳ:
• ବିଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଉପଯୋଗ କରି ୩ଟି ଭିଲାଇ, ରାଉରକେଲା ଓ ଭଦ୍ରାବତୀରେ ଲୌହ-ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
• ଜାତୀୟ ଆୟରେ ୪.୨% ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିଲା (ଲକ୍ଷ୍ୟ ୪.୫% ଠାରୁ ସାମାନ୍ୟ କମ୍)।

(ଘ) ଚତୁର୍ଥ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସୁଫଳଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ?

Answer:
ଚତୁର୍ଥ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା (୧୯୬୯-୭୪)

ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ:

• ସ୍ଥିରତା ସହିତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି (Growth with Stability): ଦରଦାମ ସ୍ଥିର ରଖି ଅର୍ଥନୈତିକ ବୃଦ୍ଧି ହାସଲ କରିବା।
• ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ସମାନତା: ଧନୀ-ଗରିବ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟବଧାନ କମାଇବା।
• କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି: ହରିତ ବିପ୍ଳବ (Green Revolution) ପ୍ରଭାବକୁ ଆଗେଇ ନେବା।
• ବ୍ୟାଙ୍କ ଜାତୀୟକରଣ: ୧୪ଟି ବଡ଼ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ସରକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆଣି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଋଣ ସୁବିଧା ଯୋଗାଇବା।

ପ୍ରମୁଖ ସୁଫଳ:

• ବ୍ୟାଙ୍କ ଜାତୀୟକରଣ (୧୯୬୯): SBI ସହିତ ୧୪ଟି ବ୍ୟାଙ୍କ ସରକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆସିଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଗ୍ରାମୀଣ ଋଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉନ୍ନତ ହୋଇଥିଲା।
• ହରିତ ବିପ୍ଳବର ପ୍ରସାର: ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅଞ୍ଚଳଗତ ଅସମାନତା ରହିଥିଲା (ପଞ୍ଜାବ, ହରିୟାଣାରେ ଅଧିକ ସଫଳତା)।

ଆର୍ଥନୈତିକ ସମସ୍ୟା:

• ୧୯୭୧ରେ ବାଂଲାଦେଶ ମୁକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧ ଓ ପାକିସ୍ଥାନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଅର୍ଥନୀତି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା।
• ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ବୃଦ୍ଧି (ଦରଦାମ ୧୩% ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା) ଯୋଗୁଁ ଲକ୍ଷ୍ୟାନୁସାରେ ସଫଳତା ମିଳି ନଥିଲା।

(ଙ) ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ୧୯୬୯ ରୁ ୨୦୦୦ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ ?

Answer:
ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପଦକ୍ଷେପ (୧୯୬୯-୨୦୦୦)

୧୯୬୯ ରୁ ୨୦୦୦ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତ ସରକାର ଗରିବୀ ହ୍ରାସ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନା ଓ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ:

୧. ବ୍ୟାଙ୍କ ଜାତୀୟକରଣ (୧୯୬୯)
୧୪ଟି ବଡ଼ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ସରକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆଣି ଗ୍ରାମୀଣ ଋଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁଧାରିଲେ।
କୃଷକମାନଙ୍କୁ ସୁଲଭ ଋଣ ଯୋଗାଇ ଦେଇ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥିଲା।

୨. ଗ୍ରାମୀଣ ରୋଜଗାର ଯୋଜନା
ସମନ୍ବିତ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉନ୍ନୟନ ଯୋଜନା (IRDP, ୧୯୭୮): ଗରିବ ପରିବାରଙ୍କୁ ଆୟଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ (ଯେପରିକି ଗୋରୁ ପାଳନ, ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟ) ପାଇଁ ଋଣ ଓ ସହାୟତା ଯୋଗାଇଦେବା।
ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣଜୟନ୍ତୀ ଗ୍ରାମ ସ୍ୱରୋଜଗାର ଯୋଜନା (SGSY, ୧୯୯୯): ଗ୍ରାମୀଣ ଯୁବକଯୁବତୀଙ୍କୁ କୌଶଳ ଶିକ୍ଷା ଓ ରୋଜଗାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା।

୩. ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଜନା
ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ ଅନ୍ନ ଯୋଜନା (AAY, ୨୦୦୦):
ଦେଶର ୧ କୋଟି ଅତି ଗରିବ ପରିବାରକୁ ମାସକୁ ୩୫ କିଲୋ ଚାଉଳ/ଗହମ ୨-୩ ଟଙ୍କା କିଲୋ ଦରରେ ଯୋଗାଇବା।
ଲକ୍ଷ୍ୟ: ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

୪. ମହିଳା ଓ ଶିଶୁ କଲ୍ୟାଣ
ଗ୍ରାମୀଣ ମହିଳା ଓ ଶିଶୁ ବିକାଶ ଯୋଜନା (୧୯୭୮): ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମହିଳାଙ୍କ ସାକ୍ଷରତା ଓ ପୋଷଣ ସୁଧାରିବା।
ଇନ୍ଦିରା ଆବାସ ଯୋଜନା (୧୯୮୫): ଗରିବଙ୍କୁ ମାଗଣା ଘର ନିର୍ମାଣରେ ସହାୟତା।

୫. ସହରୀ ରୋଜଗାର ଯୋଜନା
ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣଜୟନ୍ତୀ ସହରୀ ରୋଜଗାର ଯୋଜନା (SJSRY, ୧୯୯୭): ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବେକାର ଯୁବକଯୁବତୀଙ୍କୁ କୌଶଳ ଶିକ୍ଷା ଓ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ଋଣ ଯୋଗାଇବା।

୬. ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରାମୋଦୟ ଯୋଜନା (୨୦୦୦)
ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ରୋଜଗାର, ଶିକ୍ଷା, ପରିବହନ ଓ ମୌଳିକ ସୁବିଧା ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରୟାସ।