Class 10 History Chapter 15 Solutions – ଭାରତରେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନର ବିକାଶ

୧. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପ୍ରାୟ ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦରେ ଲେଖ ।

(କ) ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ବିଦ୍ୟାର ଉପଯୋଗିତା ସମ୍ପର୍କରେ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କର ମତ କ’ଣ ଥିଲା ?

Answer:
ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ବିଦ୍ୟାର ଉପଯୋଗିତା ବିଷୟରେ ଦୃଢ଼ ମତ ରଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମତରେ, ବିଜ୍ଞାନ ହିଁ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଯେପରିକି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, କ୍ଷୁଧା, ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ନିରକ୍ଷରତା, ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ, ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଅସଦ୍‌ବ୍ୟବହାର ଆଦିର ସମାଧାନ କରିପାରିବ । ନେହେରୁ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ଆର୍ଥନୀତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଗତି ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ । ଏଥିସହିତ, ସେ ଏହାକୁ ଦେଶର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଜବୁତ କରିବାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉପାୟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତରେ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରସାର ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଓ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରିକି ଜାତୀୟ ଭୌତିକ ପରୀକ୍ଷାଗାର, ଭାରତୀୟ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ (IIT), ଏବଂ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ।

(ଖ) ସ୍ଵାଧୀନତା ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଭାରତରେ କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କ’ଣ କରାଯାଇଛି ?

Answer:
ସ୍ଵାଧୀନତା ପରେ ଭାରତରେ କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତ ସରକାର ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଉଦ୍ୟୋଗ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକାଶ:

• ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ଉନ୍ନତ ବିଜ୍ଞାନ ଓ କୃଷି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥିଲା।
• ଉଚ୍ଚ ଫଳନ ସମ୍ଭାବନା ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ୟ (HYV seeds), ରାସାୟନିକ ସାର ଓ ଜଳ ସେଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା।
• ଏହାଦ୍ୱାରା ଭାରତ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ସ୍ୱୟଂସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରିଥିଲା।
• କୃଷକଙ୍କୁ ସୁଧହୀନ ଋଣ ଓ ସହାୟତା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
• କୃଷି ଉପକରଣ, ବିଜୁଳି ଓ ଜଳ ସେଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ କରାଯାଇଥିଲା।
• ଭାରତୀୟ କୃଷି ଗବେଷଣା ପରିଷଦ (ICAR) ଗଠନ କରାଯାଇ କୃଷି ଗବେଷଣାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଥିଲା।

ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକାଶ:

• ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକାଶ ପାଇଁ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା।
• ଲୌହ ଓ ଇସ୍ପାତ, ଯନ୍ତ୍ରପାତି, ରାସାୟନିକ ସାର ଓ ପେଟ୍ରୋକେମିକାଲ ଶିଳ୍ପକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଆଯାଇଥିଲା।
• ୧୯୭୩ ମସିହାରେ ‘ଭାରତୀୟ ଇସ୍ପାତ ପ୍ରାଧ୍ଵରଣ ଲିମିଟେଡ୍’ ନାମକ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇ ଭାରତରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ଏକୀକୃତ ଇସ୍ପାତ ପ୍ରକଳ୍ପର ପରିଚାଳନା ଭାର ହାତକୁ ନିଆଗଲା
• କୁଟୀର ଶିଳ୍ପ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ ଛୋଟ ଉଦ୍ୟୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଥିଲା।
• ଭାରତୀୟ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ (IITs) ଓ ଶିଳ୍ପ ଗବେଷଣା ପରିଷଦ (CSIR) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା।

(ଗ) ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ବିକାଶ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର କି କି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି ?

Answer:

• ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିର ବିକାଶ ପାଇଁ ୧୯୪୮ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ବିଶିଷ୍ଟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ହୋମି ଜାହାଙ୍ଗୀର ଭାବାଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ‘ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ଆୟୋଗ’ ଗଠନ କରାଗଲା ।
• ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ‘ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ବିଭାଗ’ ଖୋଲାଗଲା ।
• ୧୯୫୬ ମସିହାରେ ଟ୍ରମ୍ବେଠାରେ ପ୍ରଥମ ଆଣବିକ ରିଆକ୍ଟର ଓ ଭାବା ଆଣବିକ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି । ଏହାର ଅଧୀନରେ ଅପ୍‌ସରା, ସର୍କସ, ଜେରଲିନା, ଧ୍ରୁବ ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାମିନୀ ପ୍ରଭୃତି ରିଆକ୍ଟର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେଲା ।
• ଭାବା ଆଣବିକ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ଅନେକ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, କାଶ୍ମୀର ଓ କର୍ଣ୍ଣାଟକଠାରେ ଗଢ଼ିଉଠିଲା । ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ଇନ୍ଦୋରଠାରେ ଉନ୍ନତ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକେନ୍ଦ୍ର ନାମକ ଏକ ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା ।
• ଭାରତ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ୧୯୭୪ ମସିହା ମେ ୧୮ରେ ଓ ଦ୍ବିତୀୟଥର ପାଇଁ ୧୯୯୮ ମସିହା ମେ ୧୧ ଓ ୧୩ରେ ରାଜସ୍ଥାନର ପୋଖରାନ୍‌ଠାରେ ପରମାଣୁ ବୋମା ପରୀକ୍ଷଣ କରିଥିଲା

(ଘ) ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ଅଗ୍ରଗତି ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦିଅ ।

Answer:

ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗବେଷଣା ଓ ଉନ୍ନୟନ ସଂଗଠନ (DRDO): ୧୯୫୮ରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଦେଶର ନିରାପତ୍ତା ପାଇଁ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଓ ସାମରିକ ଉପକରଣ ବିକାଶ କରେ।

କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଯୁକ୍ତି: ଅଗ୍ନି, ପୃଥ୍ବୀ, ଧନୁଷ, ଆକାଶ, ତ୍ରିଶୂଳ, ନାଗ ଓ ବ୍ରହ୍ମୋସ ଭଳି କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିକଶିତ ହୋଇଛି। ଓଡ଼ିଶାର ଚାନ୍ଦିପୁରରେ ଏକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।

ସାମରିକ ଶକ୍ତି: ଆକାଶବାହିନୀ ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଓ ନୌବାହିନୀ ପାଇଁ ଜଳଜାହାଜ ଓ ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି।

ପରମାଣୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା: ୧୯୭୪ ଓ ୧୯୯୮ରେ ପୋଖରାନ ରେ ପରମାଣୁ ପରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିଲା।

(ଙ) ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ଫଳରେ ଭାରତ କିପରି ଲାଭବାନ୍ ହୋଇଛି ?

Answer:
ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବୈଷୟିକ ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ଫଳରେ ଭାରତ ନିମ୍ନଲିଖିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲାଭାନ୍ୱିତ ହୋଇଛି:

• ଶିଳ୍ପ ଓ ଅର୍ଥନୀତି: ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ (IITs) ଓ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଉନ୍ନତ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିକାଶ ହୋଇଛି।
• ପ୍ରତିରକ୍ଷା: ଆଣବିକ ଶକ୍ତି (ପୋଖରାନ୍ ପରୀକ୍ଷଣ) ଓ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର (ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମୋସ) ନିର୍ମାଣ କ୍ଷମତା ଅର୍ଜିଛି।
• ଶିକ୍ଷା: ବୈଜ୍ଞାନିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରସାର ଫଳରେ ନିଜସ୍ୱ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଭା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
• ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା: ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ନିରକ୍ଷରତା ଦୂରୀକରଣରେ ବିଜ୍ଞାନ ସହାୟକ ହୋଇଛି।
• ଆଧୁନିକୀକରଣ: ପରମାଣୁ ରିଆକ୍ଟର, ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉନ୍ନତ ହୋଇଛି।